تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی

در دنیای مدیریت مالی و حسابداری، تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی یکی از ابزارهای کلیدی برای ارزیابی عملکرد شرکت‌ها محسوب می‌شود. یکی از روش‌های مؤثر در این زمینه، تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی یا Vertical Analysis است که برای بررسی ساختار مالی و مقایسه اجزای مختلف گزارش‌های مالی کاربرد دارد.

سایت اوراش باهدف ارتقای دانش مالی کاربران، این مطلب را برای معرفی دقیق این روش تحلیل تهیه کرده است. در این روش، هر قلم از صورت‌های مالی به‌صورت درصدی از یک رقم مبنا بیان می‌شود که به آن تحلیل هم‌اندازه صورت‌های مالی نیز گفته می‌شود. این تکنیک به تحلیل‌گران کمک می‌کند تا تغییرات ساختاری در شرکت‌ها را بهتر درک کنند، نقاط قوت و ضعف را شناسایی کرده و تصمیمات بهتری در زمینه سرمایه‌گذاری یا مدیریت بگیرند. در ادامه این مقاله از وب سایت اوراش، با تعریف دقیق تحلیل عمودی، تفاوت آن با سایر روش‌ها، رقم‌های مبنا و کاربردهای عملی آن در تحلیل عملکرد مالی شرکت‌ها آشنا می‌شویم.

تجزیه‌وتحلیل عمودی Vertical Analysis چیست؟

تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی یا Vertical Analysis روشی است که در آن هر قلم از صورت‌های مالی به‌صورت درصدی از یک رقم پایه یا مبنا بیان می‌شود. این روش به تحلیل‌گران اجازه می‌دهد تا ساختار مالی شرکت را در یک دوره خاص بررسی کرده و نسبت هر جزء را نسبت به کل ارزیابی کنند. برای مثال، در تحلیل عمودی ترازنامه، هر آیتم به‌صورت درصدی از کل دارایی‌ها نمایش داده می‌شود.

تفاوت اصلی این روش با تحلیل افقی و عمودی در این است که تحلیل افقی تغییرات یک قلم را در طول زمان بررسی می‌کند، درحالی‌که تحلیل عمودی تمرکز بر ساختار داخلی صورت مالی در یک دوره خاص دارد. همچنین، در مقایسه صورت‌های مالی بین شرکت‌ها یا واحدهای مختلف، تحلیل عمودی ابزار بسیار مفیدی است.

اصطلاح تحلیل هم‌اندازه صورت‌های مالی نیز به همین روش اشاره دارد، زیرا با تبدیل ارقام به درصد، امکان مقایسه بین شرکت‌هایی با اندازه‌های متفاوت فراهم می‌شود. این روش برای تحلیل عملکرد مالی، بررسی نسبت‌های مالی و ارزیابی حاشیه سود ناخالص بسیار کاربردی است.

رقم مبنا در تحلیل عمودی صورت‌های مالی

در تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی، انتخاب رقم مبنا اهمیت زیادی دارد، زیرا تمام اقلام دیگر بر اساس آن سنجیده می‌شوند. در تحلیل عمودی ترازنامه، رقم مبنا معمولاً کل دارایی‌ها است. به این ترتیب، هر قلم مانند موجودی نقد، حساب‌های دریافتنی یا بدهی‌ها به‌صورت درصدی از کل دارایی‌ها نمایش داده می‌شود. این کار به تحلیل‌گر کمک می‌کند تا سهم هر بخش از دارایی یا بدهی را در ساختار مالی شرکت درک کند.

در تحلیل عمودی صورت سود و زیان، رقم مبنا معمولاً کل فروش یا درآمد عملیاتی است. سایر اقلام مانند بهای تمام‌شده کالا، هزینه‌های عملیاتی و سود خالص به‌صورت درصدی از فروش بیان می‌شوند. این روش برای بررسی حاشیه سود ناخالص و سایر نسبت‌های مالی بسیار مؤثر است.

برای مثال، اگر فروش شرکت ۱۰۰ میلیارد تومان باشد و هزینه فروش ۶۰ میلیارد تومان، تحلیل عمودی نشان می‌دهد که ۶۰٪ از درآمد صرف هزینه کالا شده است. این نوع تحلیل، درک ساده‌تری از عملکرد مالی شرکت‌ها ارائه می‌دهد و برای مقایسه صورت‌های مالی در صنایع مختلف بسیار کاربردی است.

جهت خرید نرم افزار به مشاوره نیاز دارید!؟

شماره تلفن همراه خود را وارد کنید کارشناسان ما با شما تماس خواهند گرفت.

Company

این قسمت برای اهداف اعتبارسنجی است و باید بدون تغییر باقی بماند.

نام و نام خوانوادگی(ضروری)

شماره همراه(ضروری)

کاربردهای تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی

تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی کاربردهای متعددی در ارزیابی عملکرد مالی شرکت‌ها دارد. یکی از مهم‌ترین کاربردها، مقایسه درون‌سازمانی است؛ یعنی بررسی ساختار مالی واحدهای مختلف یک شرکت در یک دوره زمانی مشخص. این روش به مدیران کمک می‌کند تا سهم هر بخش از منابع یا هزینه‌ها را در کل سازمان ارزیابی کنند.

همچنین، در مقایسه بین شرکتی، تحلیل عمودی ابزار قدرتمندی برای بررسی شرکت‌های مختلف در یک صنعت است. با تبدیل ارقام به درصد، می‌توان ساختار مالی شرکت‌های بزرگ و کوچک را با هم مقایسه کرد، بدون آن‌که تفاوت در اندازه مانعی ایجاد کند.

از دیگر کاربردهای این روش، شناسایی نقاط قوت و ضعف مالی است. برای مثال، اگر درصد هزینه‌های عملیاتی نسبت به فروش در یک شرکت بالا باشد، ممکن است نشان‌دهنده ناکارآمدی در مدیریت هزینه‌ها باشد. تحلیل عمودی باعث تسهیل درک داده‌های مالی برای افراد غیرمتخصص می‌شود. تبدیل ارقام به درصد، فهم صورت‌های مالی را ساده‌تر کرده و امکان تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر را برای مدیران، سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران فراهم می‌سازد.

مزایای تحلیل عمودی صورت‌های مالی

تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی مزایای متعددی دارد که آن را به یکی از ابزارهای محبوب در ارزیابی عملکرد مالی شرکت‌ها تبدیل کرده است. یکی از مهم‌ترین مزایا، امکان مقایسه شرکت‌های کوچک و بزرگ است. با تبدیل ارقام به درصد، می‌توان ساختار مالی شرکت‌ها را بدون توجه به‌اندازه یا حجم فعالیت، به‌صورت هم‌اندازه بررسی کرد.

مزیت دیگر، شفافیت و ساده‌سازی اطلاعات مالی است. تحلیل عمودی باعث می‌شود صورت‌های مالی پیچیده به‌صورت درصدی قابل‌فهم‌تر شوند، به‌ویژه برای مدیران غیرمالی، سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران تازه‌کار. این روش درک سریع‌تری از نسبت‌های مالی و ساختار هزینه‌ها فراهم می‌کند.

همچنین، تحلیل عمودی به‌سرعت در شناسایی تغییرات غیرعادی در اقلام هزینه و درآمد کمک می‌کند. برای مثال، اگر هزینه‌های فروش به طور ناگهانی از ۳۰٪ به ۵۰٪ افزایش یابد، تحلیل‌گر می‌تواند به‌سرعت علت را بررسی کند. این ویژگی باعث می‌شود تحلیل عمودی ابزاری مؤثر برای کنترل داخلی، ارزیابی عملکرد مالی و تصمیم‌گیری مدیریتی باشد.

تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی سود و زیان

در تحلیل عمودی صورت سود و زیان، هر قلم به‌صورت درصدی از کل فروش یا درآمد عملیاتی بیان می‌شود. این روش به تحلیل‌گران کمک می‌کند تا سهم هر هزینه یا درآمد را نسبت به کل فعالیت شرکت ارزیابی کنند. برای مثال، اگر فروش شرکت ۱۰۰ میلیارد تومان باشد و هزینه فروش ۶۰ میلیارد تومان، نسبت هزینه فروش برابر با ۶۰٪ خواهد بود.

یکی از مهم‌ترین نسبت‌ها در این تحلیل، حاشیه سود ناخالص است که از تفریق بهای تمام‌شده کالا از فروش به دست می‌آید. اگر سود ناخالص ۴۰ میلیارد تومان باشد، حاشیه سود ناخالص برابر با ۴۰٪ خواهد بود. این نسبت نشان‌دهنده کارایی تولید یا خرید شرکت است.

برای نمونه، در یک شرکت دارویی داخلی، اگر فروش سالانه ۵۰۰ میلیارد تومان و بهای تمام‌شده ۳۰۰ میلیارد تومان باشد، تحلیل عمودی نشان می‌دهد که ۶۰٪ از درآمد صرف تولیددارو شده و حاشیه سود ناخالص ۴۰٪ است. این اطلاعات برای مقایسه با رقبا، ارزیابی عملکرد مالی و تصمیم‌گیری در زمینه قیمت‌گذاری و هزینه‌ها بسیار ارزشمند است.

تجزیه‌وتحلیل عمودی ترازنامه صورت‌های مالی

در تحلیل عمودی ترازنامه صورت‌های مالی، هر قلم دارایی، بدهی یا حقوق صاحبان سهام به‌صورت درصدی از کل دارایی‌ها نمایش داده می‌شود. این روش به تحلیل‌گران کمک می‌کند تا ساختار مالی شرکت را در یک دوره خاص بررسی کرده و نسبت هر بخش را نسبت به کل دارایی‌ها ارزیابی کنند.

برای مثال، اگر کل دارایی‌های یک شرکت فروشگاهی ۱۰۰۰ میلیارد تومان باشد و موجودی نقد ۱۵۰ میلیارد تومان، نسبت نقدینگی برابر با ۱۵٪ خواهد بود. این عدد نشان‌دهنده توان شرکت در پرداخت بدهی‌های کوتاه‌مدت است. نکات تحلیلی مهم در این روش شامل بررسی دارایی‌های جاری، نسبت بدهی به دارایی، و سهم سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت است. اگر دارایی‌های جاری کمتر از ۳۰٪ باشد، ممکن است شرکت با مشکل نقدینگی مواجه باشد.

در یک مثال واقعی، شرکت‌های زنجیره‌ای خرده‌فروشی معمولاً دارایی‌های جاری بالایی دارند تا بتوانند موجودی کالا و نقدینگی را مدیریت کنند. تحلیل عمودی ترازنامه به مدیران کمک می‌کند تا ساختار مالی را بهینه‌سازی کرده، منابع را بهتر تخصیص دهند و عملکرد مالی شرکت را بهبود بخشند.

مقایسه عملکرد بین شرکت‌ها با تحلیل عمودی

یکی از مهم‌ترین کاربردهای تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت‌های مالی، امکان مقایسه بین شرکت‌ها در یک صنعت است. با تبدیل اقلام مالی به درصدی از یک رقم مبنا، می‌توان ساختار مالی شرکت‌های بزرگ و کوچک را به‌صورت هم‌اندازه بررسی کرد.

برای نمونه، در مقایسه فروشگاه‌های زنجیره‌ای مانند رفاه و شهروند، تحلیل عمودی صورت سود و زیان نشان می‌دهد که چه درصدی از فروش صرف هزینه‌های عملیاتی، تبلیغات یا حقوق کارکنان شده است. اگر رفاه ۶۵٪ از درآمد را صرف هزینه‌های فروش کند و شهروند ۵۵٪، می‌توان نتیجه گرفت که شهروند در کنترل هزینه‌ها عملکرد بهتری دارد.

در صنعت دارو نیز، شرکت‌هایی مانند داروسازی جابر و سبحان دارو را می‌توان با تحلیل عمودی ترازنامه و صورت سود و زیان بررسی کرد. سهم هزینه تحقیق‌وتوسعه، بهای تمام‌شده و سود خالص در هر شرکت، شاخص‌های مهمی برای ارزیابی عملکرد هستند. نکات کلیدی در مقایسه بین شرکتی شامل انتخاب رقم مبنا یکسان، بررسی دوره زمانی مشابه، و تحلیل دقیق نسبت‌هاست. این روش، ابزار قدرتمندی برای تحلیل عملکرد مالی و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران محسوب می‌شود.

تفاوت تحلیل عمودی و افقی صورت‌های مالی

تحلیل عمودی و تحلیل افقی صورت‌های مالی دو روش مکمل در ارزیابی عملکرد مالی شرکت‌ها هستند، اما هرکدام رویکرد متفاوتی دارند. در تحلیل عمودی، تمرکز بر ساختار داخلی صورت مالی در یک دوره خاص است؛ یعنی هر قلم به‌صورت درصدی از یک رقم مبنا (مانند کل دارایی یا کل فروش) بیان می‌شود. این روش برای تحلیل هم‌اندازه صورت‌های مالی و مقایسه بین شرکت‌ها بسیار کاربردی است.

تحلیل عمودی و تحلیل افقی صورت‌های مالی

در مقابل، تحلیل افقی تغییرات یک قلم خاص را در طول زمان بررسی می‌کند. برای مثال، اگر هزینه‌های فروش در سال ۱۴۰۱ برابر با ۲۰ میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۲ برابر با ۲۵ میلیارد تومان باشد، تحلیل افقی نشان می‌دهد که این هزینه ۲۵٪ افزایش‌یافته است.

استفاده هم‌زمان از این دو روش، تحلیل را کامل‌تر می‌کند. تحلیل عمودی ساختار فعلی را نشان می‌دهد، درحالی‌که تحلیل افقی روند تغییرات را مشخص می‌سازد. ترکیب این دو، به تحلیل‌گران کمک می‌کند تا هم وضعیت فعلی شرکت را درک کنند و هم پیش‌بینی بهتری از آینده داشته باشند. این رویکرد برای تحلیل عملکرد مالی و تصمیم‌گیری مدیریتی بسیار مؤثر است.

جمع‌بندی

تجزیه‌وتحلیل عمودی صورت های مالی یکی از ابزارهای کلیدی در ارزیابی ساختار مالی شرکت‌هاست. این روش با تبدیل اقلام مالی به درصدی از یک رقم مبنا، امکان بررسی دقیق‌تر، ساده‌تر و قابل‌مقایسه‌تری را فراهم می‌کند. چه در تحلیل عمودی ترازنامه و چه در تحلیل عمودی صورت سود و زیان، هدف اصلی درک بهتر نسبت‌های مالی، شناسایی نقاط قوت و ضعف، و تسهیل تصمیم‌گیری است.

مزایای این روش شامل شفاف‌سازی اطلاعات مالی، مقایسه شرکت‌های کوچک و بزرگ، و شناسایی سریع تغییرات غیرعادی در هزینه‌ها و درآمدهاست. همچنین، تحلیل عمودی در کنار تحلیل افقی، تصویری جامع از عملکرد مالی شرکت‌ها ارائه می‌دهد.

در مقایسه بین شرکتی، مانند فروشگاه‌های زنجیره‌ای یا شرکت‌های دارویی، تحلیل عمودی نقش مهمی در ارزیابی کارایی، بهره‌وری و سودآوری دارد. این روش برای مدیران، سرمایه‌گذاران، حسابداران و تحلیل‌گران مالی ابزاری قدرتمند و قابل‌اعتماد است. برای یادگیری بیشتر و دسترسی به ابزارهای تحلیل، به سایت اوراش مراجعه کنید.