آموزش حسابداری شرکت های تعاونی

شرکت‌های تعاونی به‌عنوان یکی از اشکال مردمی و مشارکتی کسب‌وکار، نقش مهمی در توسعه اقتصادی و اجتماعی جوامع ایفا می‌کنند. این شرکت‌ها باهدف تأمین نیازهای مشترک اعضا از طریق همکاری و مشارکت داوطلبانه تأسیس می‌شوند و در حوزه‌های مختلفی مانند تولید، توزیع، مصرف، مسکن و اعتبار فعالیت دارند. حسابداری شرکت‌های تعاونی به دلیل ماهیت خاص این شرکت‌ها و ساختار تصمیم‌گیری جمعی، با سایر اشکال حسابداری متفاوت است و نیازمند درک دقیق‌تری از قوانین، مقررات و فرآیندهای مالی مرتبط با آن‌هاست.

ازآنجاکه شفافیت مالی و رعایت عدالت در توزیع سود از اصول کلیدی در این نوع شرکت‌هاست، حسابداری شرکت‌های تعاونی نقشی حیاتی در موفقیت و پایداری آن‌ها ایفا می‌کند. در این مطلب از وب سایت اوراش به بررسی انواع تعاونی‌ها، مراحل حسابداری، ثبت‌های رایج و تفاوت‌های اساسی حسابداری تعاونی‌ها با سایر شرکت‌ها می‌پردازیم و به مهم‌ترین سوالات پرتکرار در این زمینه پاسخ خواهیم داد.

انواع شرکت تعاونی؛ تأمین نیازهای مختلف با تأسیس شرکت‌های متفاوت

شرکت‌های تعاونی با توجه به نیاز اعضا و نوع فعالیت اقتصادی، به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. هر نوع تعاونی اهداف و عملکرد خاص خود را دارد و برای پاسخگویی به نیازهای متفاوت افراد یا گروه‌ها تشکیل می‌شود. در ادامه، مهم‌ترین انواع شرکت‌های تعاونی را معرفی می‌کنیم:

تعاونی‌های تولید

تعاونی‌های تولید باهدف پشتیبانی از فرآیندهای تولیدی اعضا ایجاد می‌شوند. این تعاونی‌ها می‌توانند در زمینه‌های کشاورزی، دامداری، صنایع‌دستی، صنعتی و خدمات فنی فعالیت داشته باشند. اعضای این نوع تعاونی معمولاً خود تولیدکننده هستند و از منابع مشترک برای تولید و فروش محصولات استفاده می‌کنند.

تعاونی‌های توزیع

این نوع تعاونی‌ها به‌منظور تهیه و توزیع کالاهای موردنیاز اعضا تشکیل می‌شوند. تعاونی‌های توزیع در مسیر تأمین کالاها، حذف واسطه‌های غیرضروری و کاهش قیمت‌ها نقش مهمی دارند. معمولاً این تعاونی‌ها در تأمین مواد غذایی، کالاهای مصرفی، تجهیزات و ابزار موردنیاز اعضا فعال هستند.

تعاونی‌های مصرف

هدف اصلی تعاونی‌های مصرف، تأمین کالاها و خدمات اساسی برای اعضا باقیمت مناسب و کیفیت مطلوب است. اعضای این تعاونی مصرف‌کننده هستند و تعاونی تلاش می‌کند کالاها را مستقیماً از تولیدکننده تهیه‌کرده و با حذف دلالان، باقیمت مناسب‌تری به اعضا عرضه کند.

سایر انواع تعاونی‌ها (مسکن، اعتبار، کشاورزی و…)

علاوه بر انواع بالا، تعاونی‌های تخصصی‌تری نیز وجود دارند که برای تأمین نیازهای خاص‌تر اعضا تشکیل می‌شوند، ازجمله:

• تعاونی‌های مسکن:  تأمین زمین، ساخت و تحویل واحدهای مسکونی برای اعضا
• تعاونی‌های اعتبار:  ارائه خدمات مالی و اعتباری، وام و تسهیلات به اعضا
• تعاونی‌های کشاورزی:  پشتیبانی از فعالیت‌های کشاورزی، خرید تجهیزات، فروش محصولات و آموزش
• تعاونی‌های خدماتی و آموزشی:  ارائه خدمات عمومی مانند حمل‌ونقل، آموزش، خدمات فنی و مشاوره‌ای

هرکدام از این تعاونی‌ها بنا به اهداف و نیازهای اعضا، ساختار و شیوه حسابداری خاص خود را دارند که در بخش‌های بعدی بررسی خواهیم کرد.

مراحل حسابداری در شرکت‌های تعاونی

حسابداری در شرکت‌های تعاونی از مراحل مشخص و منظمی پیروی می‌کند که از زمان تأسیس آغازشده و در طول فعالیت روزمره و تا تهیه گزارش‌های مالی و قانونی ادامه می‌یابد. هر یک از این مراحل، نقشی مهم در حفظ شفافیت مالی و رعایت مقررات حاکم بر شرکت‌های تعاونی دارند. در ادامه با سه مرحله اصلی در فرآیند حسابداری تعاونی‌ها آشنا می‌شویم:

ثبت اولیه حساب‌ها پس از تأسیس

در نخستین مرحله از حسابداری شرکت‌های تعاونی، پس از ثبت قانونی شرکت و دریافت مجوز فعالیت، باید ساختار مالی و حسابداری پایه‌ریزی شود. این مرحله شامل اقدامات مهمی است که بنیان گزارش‌گیری‌های مالی آینده را تشکیل می‌دهد. اولین قدم، ثبت سرمایه اولیه است که از محل سهم‌الشرکه اعضا تأمین می‌شود؛ در این فرآیند، برای هر یک از اعضا باید حساب مستقلی در دفاتر ایجادشده و میزان آورده نقدی یا غیرنقدی آن‌ها ثبت گردد. همچنین افتتاح حساب‌های بانکی رسمی به نام تعاونی و تعیین مسئول مالی یا حسابدار از دیگر مراحل حیاتی این فاز است. شرکت باید کدینگ حساب‌ها را بر اساس نیازهای خود طراحی کرده و نرم‌افزار حسابداری مناسبی برای فعالیت‌های آتی انتخاب کند.

اگر دارایی‌هایی مانند تجهیزات، مبلمان یا حتی ملک در اختیار شرکت قرارگرفته باشد، لازم است تراز افتتاحیه شامل ثبت دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه تنظیم شود. این مرحله همچنین شامل آماده‌سازی و تهیه دفاتر قانونی مانند دفتر روزنامه و دفتر کل است که باید از طریق اداره ثبت‌اسناد، پلمب‌شده و مورداستفاده قرار گیرند. این مرحله نقش ستون فقرات حسابداری شرکت تعاونی را دارد و هرگونه اشتباه یا سهل‌انگاری در آن می‌تواند منجر به ناهماهنگی و مشکلات مالیاتی و حسابرسی در آینده شود.

ثبت فعالیت‌های مالی جاری

پس از آغاز فعالیت‌های واقعی شرکت تعاونی، روزانه تراکنش‌های مالی متعددی انجام می‌شود که باید به‌صورت منظم و دقیق ثبت گردند. این تراکنش‌ها شامل خرید مواد اولیه یا کالا، فروش محصولات یا خدمات به اعضا و یا اشخاص ثالث، دریافت وجوه نقد یا چک، پرداخت هزینه‌ها و سایر عملیات مرتبط با فعالیت‌های اقتصادی تعاونی است. حسابدار تعاونی موظف است برای هر فعالیت، سند مالی مستند تهیه‌کرده و آن را در نرم‌افزار یا دفاتر ثبت کند. برای مثال، در هنگام فروش کالا به اعضا، باید فاکتور صادرشده و حساب دریافتنی عضو بدهکار و حساب فروش بستانکار شود.

همچنین در مواردی مانند دریافت وام یا پرداخت اقساط آن، ثبت دقیق اصل و سود تسهیلات از اهمیت بالایی برخوردار است. یکی دیگر از فعالیت‌های مهم در این مرحله، ثبت حقوق و مزایای کارکنان است که شامل محاسبه بیمه، مالیات و سایر کسورات قانونی می‌شود. علاوه بر این، شرکت باید میزان سود و زیان حاصل از فعالیت‌های خود را شناسایی کرده و در پایان هر دوره مالی، برای تقسیم آن بین اعضا اقدام کند. انجام دقیق و منظم این ثبت‌ها، نه‌تنها برای تصمیم‌گیری داخلی مدیریت ضروری است، بلکه در انطباق با مقررات قانونی و مالیاتی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

تنظیم دفاتر قانونی

تنظیم و نگهداری دفاتر قانونی یکی از بخش‌های حساس و الزامی در حسابداری شرکت‌های تعاونی است که رعایت صحیح آن برای جلوگیری از جریمه‌ها و رد دفاتر مالیاتی اهمیت حیاتی دارد. بر اساس قانون، شرکت‌های تعاونی ملزم به استفاده از دفاتر قانونی شامل دفتر روزنامه، دفتر کل، دفتر دارایی و در برخی موارد دفتر درآمد و هزینه هستند. این دفاتر باید پیش از استفاده، توسط اداره ثبت‌اسناد پلمب‌شده و با رعایت دقیق قوانین، به‌صورت روزانه یا منظم تکمیل شوند. کلیه رویدادهای مالی که در مرحله قبل ثبت شده‌اند، باید با استناد به اسناد و مدارک رسمی مانند فاکتورها، رسیدها، چک‌ها و قراردادها، در دفاتر قانونی وارد شوند.

انتقال منظم اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر کل، تهیه تراز آزمایشی، صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای و سالانه (ترازنامه، صورت سود و زیان، صورت جریان وجوه نقد) نیز از وظایف این مرحله است. در پایان هرسال مالی، بر اساس همین دفاتر، شرکت باید اظهارنامه مالیاتی خود را تهیه و ارسال کند. همچنین در صورت نیاز به‌حسابرسی یا ارائه اطلاعات به بازرسان اداره تعاون، دفاتر قانونی به‌عنوان مرجع اصلی موردبررسی قرار می‌گیرند. رعایت نظم، شفافیت و صحت اطلاعات در این مرحله، اعتماد اعضا به مدیریت مالی شرکت و نیز سلامت حقوقی و مالی تعاونی را تضمین می‌کند.

جهت خرید نرم افزار به مشاوره نیاز دارید!؟

شماره تلفن همراه خود را وارد کنید کارشناسان ما با شما تماس خواهند گرفت.

Phone

این قسمت برای اهداف اعتبارسنجی است و باید بدون تغییر باقی بماند.

نام و نام خوانوادگی(ضروری)

شماره همراه(ضروری)

ثبت حسابداری شرکت تعاونی چگونه است؟

ثبت حسابداری در شرکت‌های تعاونی باهدف مستندسازی فعالیت‌های مالی، تعیین وضعیت مالی شرکت و تأمین شفافیت برای اعضا و نهادهای نظارتی انجام می‌شود. این ثبت‌ها باید مطابق با استانداردهای حسابداری و قوانین خاص تعاونی‌ها انجام گیرد. نخستین مرحله شامل ثبت آورده اعضا به‌عنوان سرمایه در دفاتر است. سپس با شروع عملیات، تراکنش‌های مالی نظیر خرید، فروش، دریافت و پرداخت، حقوق و مزایا و هزینه‌های جاری در قالب اسناد حسابداری مستند‌سازی می‌شوند.

نکته کلیدی در ثبت حساب‌ها در تعاونی، توجه به نوع عضویت افراد، نحوه تعامل مالی با اعضا و میزان مشارکت آن‌ها در سود است. برخلاف شرکت‌های سهامی که سود بر اساس سرمایه تقسیم می‌شود، در تعاونی‌ها سود معمولاً بر اساس میزان مشارکت یا استفاده از خدمات شرکت محاسبه می‌گردد؛ بنابراین ثبت‌هایی مانند فروش به اعضا، تخصیص سود، یا اندوخته‌های قانونی باید با دقت و شفافیت خاصی انجام شود تا حقوق هیچ عضوی تضییع نگردد.

اصول و استانداردهای حسابداری تعاونی‌ها

حسابداری شرکت‌های تعاونی باید هم‌راستا با استانداردهای عمومی حسابداری ایران یا IFRS در صورت لزوم و نیز مقررات خاص تعاونی‌ها طبق قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران انجام شود. از مهم‌ترین اصول در این حوزه، اصل شفافیت، اصل ثبت منظم، اصل مشارکت مالی اعضا و اصل استقلال حساب‌ها است. تعاونی‌ها باید حساب سرمایه اعضا را به‌طور مستقل ثبت کنند تا میزان مشارکت هر عضو در هر زمان مشخص باشد.

همچنین تعاونی موظف است حداقل ۵٪ از سود خالص سالانه را به اندوخته قانونی اختصاص دهد که تا رسیدن به یک‌چهارم سرمایه ثبت‌شده باید ادامه یابد. نگهداری از این اندوخته و ثبت صحیح آن ازجمله الزامات قانونی و حسابداری محسوب می‌شود. اصول احتیاط، افشای کامل اطلاعات و تداوم فعالیت نیز مانند سایر واحدهای اقتصادی باید در ثبت‌ها و گزارش‌ها رعایت شود. رعایت این استانداردها، سلامت مالی تعاونی و اعتماد اعضا را تضمین می‌کند.

در فرآیند حسابداری شرکت‌های تعاونی، برخی ثبت‌های حسابداری به‌صورت مکرر و رایج انجام می‌شوند که آشنایی با آن‌ها برای حسابدار ضروری است. یکی از اصلی‌ترین ثبت‌ها، مربوط به دریافت سرمایه از اعضا هنگام تأسیس یا افزایش سرمایه است که در آن، مبلغ واریزی اعضا به‌عنوان سرمایه در دفاتر ثبت می‌شود. همچنین در زمان خرید کالا، ثبت‌هایی مانند بدهکار کردن موجودی کالا و بستانکار کردن بانک یا حساب‌های پرداختنی انجام می‌شود. فروش به اعضا نیز با ثبت حساب دریافتنی اعضا در سمت بدهکار و درآمد فروش در سمت بستانکار انجام می‌گیرد.

علاوه بر این، در پایان سال مالی، سود و زیان محاسبه‌شده و ثبت‌هایی برای تخصیص آن به اندوخته قانونی، احتیاطی و سود قابل‌توزیع بین اعضا انجام می‌شود. همچنین پرداخت حقوق کارکنان، هزینه‌های جاری، دریافت و بازپرداخت وام و خرید دارایی‌های ثابت نیز از ثبت‌های رایج دیگر در تعاونی‌ها هستند که باید مستند، دقیق و منطبق با اصول حسابداری ثبت شوند.

افزایش سرمایه در شرکت‌های تعاونی

افزایش سرمایه در شرکت‌های تعاونی معمولاً باهدف توسعه فعالیت‌ها، بهبود توان مالی یا پاسخگویی به نیازهای جدید اعضا انجام می‌شود. این فرآیند می‌تواند از طریق افزایش سهم‌الشرکه اعضای فعلی یا جذب اعضای جدید صورت گیرد. در برخی موارد نیز تعاونی‌ها بخشی از سود انباشته را به‌حساب سرمایه منتقل می‌کنند تا بدون دریافت وجه نقد از اعضا، سرمایه اسمی شرکت را افزایش دهند.

هرگونه افزایش سرمایه باید پس از تصویب مجمع عمومی انجام‌شده و با تنظیم صورت‌جلسه رسمی، به اطلاع اداره تعاون برسد. ازنظر حسابداری، افزایش سرمایه معمولاً با ثبت ورود وجه نقد یا دارایی دیگر به‌حساب شرکت و افزایش متناسب حساب سرمایه اعضا همراه است. نکته مهم در این میان، ثبت دقیق مشارکت هر عضو در افزایش سرمایه و به‌روزرسانی حساب سرمایه فردی اوست تا در زمان تقسیم سود، تسویه‌حساب یا خروج از تعاونی، مشکلی ایجاد نشود.

تفاوت حسابداری شرکت‌های تعاونی با سایر شرکت‌ها

حسابداری در شرکت‌های تعاونی ازنظر اصول کلی، با دیگر شرکت‌ها مانند سهامی خاص یا مسئولیت محدود مشابه است، اما در جزئیات تفاوت‌های مهمی دارد که آن را متمایز می‌سازد. مهم‌ترین تفاوت در نحوه تقسیم سود است؛ در شرکت‌های تعاونی، سود بین اعضا بر اساس میزان مشارکت اقتصادی آن‌ها (مثل مقدار خرید یا فروش از طریق تعاونی) تقسیم می‌شود، نه صرفاً بر اساس میزان سرمایه‌گذاری. از سوی دیگر، تعاونی‌ها ملزم به تشکیل و نگهداری اندوخته‌های قانونی و احتیاطی هستند که در بسیاری از شرکت‌های خصوصی، الزام قانونی ندارد.

همچنین در حسابداری تعاونی‌ها معمولاً برای هر عضو حسابی مستقل وجود دارد که شامل سرمایه، سود قابل تخصیص و سهم در اندوخته‌ها می‌شود. ساختار اجتماعی و مردمی تعاونی‌ها نیز ایجاب می‌کند که شفافیت مالی و پاسخ‌گویی در برابر اعضا بسیار بیشتر باشد، درحالی‌که در سایر شرکت‌ها، ساختار مالکیتی و مدیریتی تمرکز یافته‌تری وجود دارد. این تفاوت‌ها باعث می‌شود حسابداری شرکت‌های تعاونی نیازمند دقت، شفافیت و رعایت قوانین خاص‌تری باشد.

سخن پایانی

حسابداری شرکت‌های تعاونی، تنها یک فعالیت فنی برای ثبت اعداد و ارقام نیست؛ بلکه ابزاری کلیدی برای شفاف‌سازی عملکرد مالی، جلب اعتماد اعضا و حفظ پایداری اقتصادی تعاونی محسوب می‌شود. از ثبت سرمایه اولیه تا تقسیم سود و تنظیم دفاتر قانونی، هر مرحله نیازمند دقت، آگاهی از قوانین و شناخت ساختار خاص تعاونی‌هاست. تفاوت‌هایی که میان حسابداری تعاونی و سایر شرکت‌ها وجود دارد، اهمیت برخورد تخصصی با این حوزه را دوچندان می‌کند.

رعایت اصول حسابداری و استانداردهای مالی، نه‌تنها تعاونی را در برابر سازمان‌های نظارتی پاسخ‌گو نگه می‌دارد، بلکه اعتماد اعضا را نیز نسبت به مدیریت مالی افزایش می‌دهد. درنهایت، موفقیت یک تعاونی نه‌تنها به مشارکت اعضا، بلکه به‌سلامت مالی و شفافیت حسابداری آن وابسته است. امیدواریم این راهنما، تصویری روشن و کاربردی از روند حسابداری شرکت‌های تعاونی به شما ارائه داده باشد.

سوالات پرتکرار در حسابداری شرکت‌های تعاونی